Het zijn interessante tijden om Groninger te zijn. Iedereen in de Haagse media bubbel mag feitenvrij iets vinden over het gasveld dat Nederland veel welvaart bracht, maar dat door het onvermogen van de staat om de belangen van de inwoners van Groningen het gewicht te geven dat zij verdienden, na een jarenlange, sociaal ontwrichtende strijd voorgoed gesloten is. De sluiting en ontmanteling van het gasveld is het beste besluit dat de afgelopen tijd in Nederland genomen is en daar zijn vele redenen voor te geven. Ik noem er tien.
Het restant van het gas dat nog in de bodem zit zal nog jarenlang populistische oprispingen geven van het genre “als we de Groningers nou eens ruimhartig gingen compenseren, dat kan de kraan toch gewoon weer open?” Elke keer dat deze discussie weer opspeelt, stelt deze de samenleving in de gelegenheid de structurele lessen van Groningen opnieuw ter harte te nemen. Never waste a good crisis. De miljarden die in de grond blijven zitten maken de torenhoge kosten van het verlies van publiek vertrouwen tastbaar. Dat is de eerste en belangrijkste les. Publiek vertrouwen is geen sluitpost op een begroting, maar de klinkende munt die ten grondslag ligt aan iedere transactie tussen overheid en burger.
Les twee: is het vertrouwen eenmaal weg, dan verdwijnen er belangrijke opties van tafel.
Les drie: Nederland is gezegend met stevige institutionele instrumenten die gericht zijn op het trekken van lessen uit grote fouten. De parlementaire enquête is een van de belangrijkste instrumenten die we op dit vlak hebben en het werk van de commissie onder leiding van Tom Van der Lee heeft aangetoond dat dit instrument zelfs in politiek gepolariseerde tijden verre van bot is.
Les vier: Multatuli’s adagium “er ligt een roofstaat aan de zee, tussen Oost-Friesland en de Schelde” is 160 jaar na publicatie nog even actueel.
Les vijf: het is een bijzonder slecht idee de strategische energiepolitiek van je land te laten bepalen door een publiek-private kongsi, die in de besloten, private achterkamertjes van het gasgebouw Nederland bewust verslaafd liet aan fossiel aardgas, tot ver na de geplande einddatum van het Groningenveld. Hiertoe werd de gasrotonde in combinatie met de Nord Stream pijplijn in het leven geroepen met als doel Russisch gas tot in lengte van jaren via Nederland in West Europa te vermarkten. De sluiting van Groningen heeft Nederland verlost van dit infame gasgebouw.
Les zes: de toekomst is hernieuwbaar. Zolang Groningen kon leveren was er altijd wel een smoes om niet te vergroenen. De sluiting van Groningen en Hormuz maakt pijnlijk duidelijk hoe onbetrouwbaar fossiele brandstoffen zijn.
Les zeven: willen we een leefbare planeet overhouden, dan moeten olie, kolen en gas in de grond blijven. Groningen heeft laten zien dat stug verzet in een brede en bonte maatschappelijke coalitie een weg kan zijn om fossiel te laten waar het hoort: diep onder de grond.
Les acht: een overheid die problemen niet op wil lossen versnippert de uitvoering van vraagstukken die logischerwijs alleen integraal opgelost kunnen worden bij voorkeur nog steeds in een multiversum van verschillende uitvoeringsstructuren, die in constante staat van oorlog met elkaar en de burger leven. Ondertussen zijn er nog steeds woningen onveilig in Groningen.
Les negen: een overheid die snapt dat vertrouwen de voorwaarde sine qua non is voor beleid, zoekt actief de dialoog met burgers.
Les tien: compensatiegeld voor Groningen, dat wordt overgemaakt aan Shell om fossiele infrastructuur groen te wassen, gaat geen enkel maatschappelijk probleem oplossen.
Dit zijn zomaar tien lessen die Nederland moest leren over de rug van een gesloopte provincie, waar wel miljoenen worden geïnvesteerd in wantrouwen, maar waar het vertrouwen nog ver te zoeken is. Onthoudt ze en rakel ze weer op als er opnieuw feitenvrij over Groningen, maar niet met Groningen gesproken wordt.